Den geniale krimdebuten ingen vil få lesa

Ein høgprofilert forlagsavtale for ein debutroman har nyleg kollapsa etter at det oppstod tvil om kor vidt kunstig intelligens hadde spelt ei rolle i skrivinga.

Manuskriptet til Call Me, I'll Hide the Body av den nigerianske forfattaren Jerry Falade, blei i slutten av juli trekt frå sal av agenten, trass i eit vinnarbod på over 2 millionar dollar (rundt 19 millionar kroner) frå Minotaur i konkurranse med 13 andre forlag.

The Guardian siterer e-posten frå Falade sine agentar der dei skriv at dei ikkje lenger kan stadfesta korleis manuskriptet «fully evolved from origin to completion». Agentane fortel at dei spurte Falade direkte då han kom med manuskriptet om han hadde brukt KI, og at dei stolte på forsikringane hans om at det ikkje var brukt, men at dei no ikkje lenger kunne stå inne for det.

– Slåande god bok

Den amerikanske auksjonen blei leia av forfattaren sin agent Marc Gerald i Europa Content, skriv bransjenettstaden The Bookseller. I Storbritannia skal Sandy Hodgman i Hodgman Literary ha sikra fleire bod med sekssifra beløp beløp i pund gjennom ein tilsvarande konkurransedriven prosess.

Til The Bookseller sa Gerald at han las boka in juni, og at den var «slåande god, alle elska den. Det er ei bok som appellerer til absolutt alle.»

Midtvegs i innleveringsprosessen skal ein redaktør ha stilt spørsmål om moglege teikn på KI-bruk i manuskriptet. Europa valde å ikkje bruka KI-deteksjonsprogramvare for å sjekka teksten, då dei opplevde Falade som sannferdig i forklaringane sine. Etter eit møte 29. juli, då detaljar i historia til Falade endra seg, valde likevel agentbyrået å bryta samarbeidet.

«Vi kjenner det forferdeleg å ha brakt dette inn i verda og for stormen det har forårsaka»,  sa Gerald vidare. «Sjølve boka er genial – uavhengig av korleis den blei utforma, er den fantastisk.»

Peikar på rasebias

Saka til Falade er den siste i ei rekkje kontroversar som har ramma forlagsbransjen verda over i år, i takt med at forfattarar, agentar og forlag strir med korleis dei skal handtera mistenkt KI-bruk i manuskript. Tidlegare i år trekte til dømes forlaget Hachette Book Group den amerikanske utgjevinga av Mia Ballards skrekkroman Shy Girl etter rykte på nettet om at forfattaren skulle ha nytta KI, noko ho sjølv avviser.

Falade avviser også skuldingane om utilbørleg KI-bruk. I ein uttale til The Guardian hevdar han responsen reflekterer rasebias i forlagsbransjen og dreg fram at tre svarte forfattarar med store forlagsavtalar seinare har fått avtalane kansellerte eller forstyrra etter mistankar om KI-bruk. Falade har ikkje sagt kven dei to andre svarte forfattarane han tenkjer på er, men både nemnde Ballard og HM Wolfe, forfattaren bak den virale romanen Daggermouth, har i år møtt liknande skuldingar, skriv The Guardian. Også Wolfe avviser skuldingane.

I ei sak publisert 4. august nemner The Bookseller at forfattarane Jamir Nazir og Jason Arday har opplevd det same.

– Det ser ut til å vera ei urovekkande oppfatning om at når svarte forfattarar produserer verk som får stor merksemd, kan det umogleg vera deira eige. Samstundes finst det populære kvite forfattarar som ope har fortalt at dei brukar KI i skriveprosessen sin, og dei klarer seg framleis fint, seier Falade.

Ingen er trygge

Jerry Falade peikar vidare på at KI-deteksjonsverktøy er kjende for å gje falske positive resultat. Han viser til at manuskriptet hans hadde passert både førstelesarar, andrelesarar, redaktørar og innkjøpsteam hos fleire forlagshus.

– Om manuskriptet verkeleg hadde vist teikn på å vera generert av KI, er det vanskeleg å tru at ikkje ein einaste av desse erfarne fagfolka ville lagt merke til det, uttalar Falade, som sjølv har køyrd utdrag av bøker utgjevne i 2012 og 2017 gjennom programvare laga for å avsløra KI-bruk.  

– Programvara klassifiserte dei som høvesvis 98 % og 99 % KI-genererte, trass i at dei blei skrivne før generativ KI var allment tilgjengeleg, fortel han.

Falade understrekar også at historia, karakterane, scenene, humoren, strukturen og stemma kom frå han, og viser til tidsstempla utkast, skrivne notat og WhatsApp-meldingar som dokumenterer korleis boka blei til.

The Bookseller siterer Anna Ganley i den britiske forfattarforeininga Society of Authors:

– I KI-tidsalderen har ingen vern: ikkje forfattarar, ikkje prisutgjevarar, ikkje forlag. Utan lovgjeving på plass er tillit einaste tilgjengelege valuta.